| تعداد نشریات | 8 |
| تعداد شمارهها | 333 |
| تعداد مقالات | 2,460 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,609,297 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,576,211 |
رابطه بین خطرپذیری نوجوانان و سبک فرزندپروری والدین | ||
| اسلام و روانشناسی خانواده | ||
| دوره 2، شماره 4، تیر 1405، صفحه 47-78 اصل مقاله (697.85 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30471/ipf.2026.11703.1046 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد صادق رجائی پور* 1؛ فاطمه جعفری کاکلکی2 | ||
| 1مربی/دانشکده علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان، اهواز، خوزستان (نویسنده مسئول). | ||
| 2دانشکده علوم تربیتی، مشاوره و روانشناسی دانشگاه آزاد، اهواز، خوزستان. | ||
| چکیده | ||
| چکیده گسترده مقدمه و اهداف: دوره نوجوانی بهعنوان یک مرحله انتقالی حیاتی و حساس در مسیر رشد انسان با تغییرات سریع و شگرف زیستی، شناختی، روانی و اجتماعی همراه است که فرد را برای پذیرش نقشهای مستقل در بزرگسالی آماده میکند. گرایش به رفتارهای مخاطرهآمیز یا «خطرپذیری» بهعنوان یک پدیده رشدی نسبتاً شایع در این دوره ظهور مییابد که طیف گستردهای از کنشها از جمله پرخاشگری فیزیکی، کلامی و رابطهای، قانونشکنی، مصرف مواد، رانندگی بیپروا، رفتارهای جنسی پرخطر و بزهکاری را دربرمیگیرد. تداوم و تشدید این رفتارها پیامدهای منفی جدی برای سلامت فرد، خانواده و جامعه در پی دارد. از دید فردی این پیامدها شامل آسیبدیدگیهای جسمی، اختلالات روانی (مانند افسردگی و اضطراب)، افت عملکرد تحصیلی و درگیر شدن با سیستم قضایی است. در سطح اجتماعی نیز هزینههای اقتصادی سنگین ناشی از مراقبتهای بهداشتی، کاهش بهرهوری و افزایش ناامنی قابل توجه میباشد. در میان عوامل چندگانه مؤثر بر شکلگیری و تداوم رفتارهای پرخطر نوجوانان، نقش محوری خانواده به عنوان نخستین و بادوامترین بستر اجتماعیسازی و سبک فرزندپروری والدین به عنوان الگوی پایدار تعامل والد ـ فرزند قابل توجه است. ضرورت اجتماعی این پژوهش با توجه به افزایش نگرانکننده رفتارهای پرخطر در میان نوجوانان ایرانی و ظهور اشکال جدیدی از خطرپذیری مانند استفاده ناامن از فضای مجازی و نیز لزوم توجه به بافت فرهنگی خاص ایران در تعریف هنجارهای رفتاری و شیوههای تعامل خانوادگی دوچندان میشود. مسئله اصلی این پژوهش پاسخ به این پرسش است که «آیا سبکهای فرزندپروری والدین با در نظر گرفتن نقش تعدیلگری سن و جنسیت میتواند سطح خطرپذیری نوجوانان را پیشبینی کنند؟». روش: پژوهش حاضر از نوع توصیفی ـ همبستگی است که با هدف بررسی رابطه بین سبکهای فرزندپروری والدین و خطرپذیری نوجوانان با در نظر گرفتن نقش تعدیلگری سن و جنسیت انجام میشود. در این طرح رابطه بین متغیرهای پیشبین (سبکهای فرزندپروری) و متغیر ملاک (خطرپذیری) و همچنین تأثیر متغیرهای تعدیلگر (سن و جنسیت) بر این رابطه تحلیل میشود. جامعه آماری این پژوهش را کلیه نوجوانان دانشآموز مقطع متوسطه شهر اهواز در سال تحصیلی ۱۴۰4-۱۴03 تشکیل میدهند. با توجه به گستردگی جامعه و پراکندگی جغرافیایی مدارس از روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای استفاده شد؛ بدینترتیب، نخست از بین نواحی آموزشی شهر اهواز، چند ناحیه به صورت تصادفی انتخاب شد. سپس از هر ناحیه، چند مدرسه دخترانه و پسرانه به صورت تصادفی انتخاب گردید و درنهایت از هر مدرسه، چند کلاس از پایههای مختلف به عنوان خوشه نهایی انتخاب و تمامی دانشآموزان آن کلاسها در پژوهش شرکت داده شدند. حجم نمونه براساس فرمول کوکران و با توجه به مطالعات پیشین مشابه، 371 نفر دانشآموز دختر و پسر در نظر گرفته شد که پس از توزیع پرسشنامهها و حذف پرسشنامههای ناقص، دادههای قابل تحلیل استخراج شد. برای جمعآوری دادهها از دو پرسشنامه استانداردشده مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی (IARS) و پرسشنامه سبکهای فرزندپروری بامریند (۱۹۹۱) استفاده شد که ویژگیهای روانسنجی آنها در مطالعات داخلی تأیید شده است. نتایج: دادههای جمعآوریشده از ۳۷۰ نوجوان (۱۹۰ پسر و ۱۸۰ دختر) با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه ۲۸ تحلیل شد. ضریب همبستگی پیرسون رابطه بین سبکهای فرزندپروری و نمره کل خطرپذیری گویای وجود روابط قوی و معنادار در سطح ۰.۰۱ بین تمامی متغیرهاست. بین سبک مقتدرانه و نمره کل خطرپذیری رابطه منفی قوی و معناداری وجود دارد (p<0.01 , r= -0.877). بین سبک آمرانه و نمره کل خطرپذیری رابطه مثبت و بسیار قوی مشاهده شد (P<0.01 , r= -0.927). رابطه بین سبک سهلگیرانه و نمره کل خطرپذیری نیز مثبت و معنادار بود، هرچند شدت آن نسبت به دو سبک دیگر ضعیفتر است (P<0.01 , r= -0.323). برای بررسی نقش تعدیلگری جنسیت، تحلیل همبستگی اسپیرمن به صورت جداگانه برای گروههای پسر و دختر انجام شد. نتایج نشان داد که در هر دو گروه سبک والدگری مقتدرانه با تمام متغیرهای پرخاشگری همبستگی منفی قوی و معناداری دارد (P<0.01)؛ درحالیکه سبکهای سهلگیرانه و استبدادی با این متغیرها همبستگی مثبت نشان میدهند. بهطور خاص در پسران سبک استبدادی با گرایش به رفتار جنسی پرخطر (ρ=0.875) و در دختران با گرایش به رفتار جنسی پرخطر (ρ=0.881) و پرخاشگری کل (ρ=0.848) همبستگی بالایی داشت؛ همچنین نمره پرخاشگری کل در هر دو جنس با گرایش به جنس مخالف (پسران: ρ=0.773 و دختران: 0.678=ρ) و گرایش به رفتار جنسی پرخطر (پسران: 0.888=ρ و دختران: 0.879=ρ) همبستگی مثبت قوی نشان داد. در زیرگروه کوچک نمونه دارای اعتیاد (۱۹ پسر و ۱۸ دختر)، همبستگی گرایش به اعتیاد در پسران (ρ=0.965) و دختران (ρ=0.844) بسیار بالا و معنادار بود. بحث و نتیجهگیری: یافتههای پژوهش حاضر، گواه محکمی بر نقش تعیینکننده سبکهای فرزندپروری در شکلدهی به رفتارهای مخاطرهآمیز نوجوانان است. این نتایج نهتنها فرضیات اصلی پژوهش را تأیید میکند، بلکه با واکاوی نقش تعدیلگری جنسیت، لایههای پیچیدهتر این رابطه را آشکار میسازد. فرضیه اول پژوهش مبنی بر وجود رابطه مثبت معنادار بین سبک مستبدانه و سطوح بالاتر خطرپذیری، بهطور قاطعترین شکل از سوی دادهها تأیید شد. این یافته که همسو با پژوهشهای گسترده داخلی (عبداللهی، درازی و حیدری، ۱۴۰۳؛ محمدی اکبرآبادی، ۱۳۹۸) و خارجی (بامریند، ۱۹۹۱؛ ماسود، احمد، چو و فخر، ۲۰۱۹) است، نیازمند واکاوی مکانیسمهای علّی احتمالی است. سبک مستبدانه با ویژگیهای کنترل سختگیرانه، انتظارات انعطافناپذیر، فقدان گرمی عاطفی و اتکا به شیوههای تنبیهی شناخته میشود. تأیید فرضیه دوم بر نقش محافظتی بیچون و چرای سبک فرزندپروری مقتدرانه صحه میگذارد. این سبک که با تلفیق بهینه «پاسخگویی» (حمایت عاطفی و ارتباط باز) و «توقعمندی» (وضع قوانین روشن و نظارت منطقی) مشخص میشود، چارچوبی امن و چالشبرانگیز برای رشد نوجوان فراهم میآورد. دادههای این پژوهش نشان داد که هرچند جهت روابط اساسی در هر دو جنس یکسان است، اما الگوها و شدت این روابط میتواند متفاوت باشد؛ برای مثال یافتهها گویای آن بود که رابطه محافظتی سبک فرزندپروری مقتدرانه و رابطه خطرآفرین سبک فرزندپروری سهلگیرانه در دختران قویتر به نظر میرسد. این تفاوتها را میتوان از نظر تفاوتهای جامعهپذیری جنسیتی، شیوههای ابراز پرخاشگری و خطرپذیری و حساسیت به روابط تبیین کرد؛ بنابراین نقش تعدیلگری جنسیت نشان میدهد مداخلات مبتنی بر خانواده باید حساس به جنسیت باشند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فرزندپروری؛ فرزندپروری آمرانه؛ فرزندپروری سهل گیرانه؛ فرزندپروری مقتدرانه؛ خطرپذیری؛ پرخاشگری؛ رفتارجنسی پرخطر؛ اعتیاد | ||
| مراجع | ||
|
منابع
افتخاری، حجت؛ رضایی فرد، اکبر؛ ایزدی، سجاد (۱۴۰۳)، «بررسی رابطه سبک فرزندپروری والدین و پیشرفت تحصیلی با میانجیگری عزت نفس دانشآموزان»، پژوهش در روشهای آموزش، س۲، ش۳، ص۱۴۱-۱۷۱.
بابازاده، رحمان (۱۳۹۴)، روانشناسی نوجوانی، تهران: انتشارات نسل نوندیش.
رادفر، شیوا؛ زارعی، اقبال؛ سودانی، منصور؛ معلم، مهدی (۱۴۰۱)، «اثربخشی بسته آموزشی فرزندپروری بر کاهش مشکلات پرخاشگری و قانونشکنی نوجوانان: یک مطالعه نیمه آزمایشی»، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، س۲۱، ش۱، ص۱۷-۳۲.
زادهمحمدی، علی؛ احمدآبادی، زهره؛ حیدری، محمود (1390)، «تدوین و بررسی ویژگیهای روانسنجی مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی»، مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، س17، ش3، ص218ـ225.
سلطاننژاد، سودابه؛ سعدیپور، اسماعیل؛ اسدزاده، حسن (۱۳۹۴)، «رابطه بین سبکهای فرزندپروری ادراکشده با اهمالکاری و خودناتوانسازی»، روانشناسی تربیتی، س۱1، ش۳۸، ص۱-۲۲.
سیری، سودابه؛ سیری، نگار (۱۳۹۴)، «بررسی تأثیر انسجام خانواده بر فاکتورهای روانشناختی فرزندان»، کنفرانس بینالمللی پژوهشهای نوین در مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی.
عبداللهی، صفیه؛ درازی، راضیه؛ حیدری، زینب (۱۴۰۳)، «نقش سبکهای فرزندپروری و کارکردهای خانواده در پیشبینی رفتارهای پرخاشگرانه دانشآموزان تحت پوشش کمیته امداد»، فصلنامه رویکردی نو بر آموزش کودکان، س۶، ش۲، ص۱۳۳-۱۴۳.
محمدی اکبرآبادی، حمیده (۱۳۹۸)، بررسی رابطه سبکهای فرزندپروری با سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانشآموزان دختر مقطع متوسطه دوره اول منطقه نوق. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه جعفری.
مینایی، اصغر؛ نیکزاد، سپیده (1396)، «ساختار عاملی و اعتبار نسخه فارسی پرسشنامه شیوههای فرزندپروری بامریند»، خانوادهپژوهی، س13، ش49، ص92-108. SID. https://sid.ir/paper/122578/fa
ناصری فدافن، ملکه؛ نوحی، شهناز؛ آقایی، حکیمه؛ صبوری، محمدصادق (۱۴۰۲)، «شناخت عوامل تأثیرگذار بر سبک فرزندپروری: یک پژوهش کیفی»،.مجله مطالعات تأثیراتی، س۱۲، ش۴، ص۲۹-۴۵.
References Abdollahi, S., Dorazi, R., & Heydari, Z. (2024/1403). "Naqsh-e Sabkhā-ye Farzand-parvarī va Kārkardhā-ye Khānevādeh dar Pīsh-bīnī-ye Raftārhā-ye Pərkhāshgarāneh-ye Dānesh-āmūzān-e Taḥt-e Pūshesh-e Komīteh-ye Emdād" [The Role of Parenting Styles and Family Functions in Predicting Aggressive Behaviors of Students Supported by the Imam Khomeini Relief Committee]. Faṣlnāmeh-ye Rūykardī-ye Now bar Āmūzesh-e Kūdakān, 6(2), 133-143. [In Persian] Babazadeh, R. (2015/1394). Ravān-shenāsī-ye Nowjavānī [Adolescent Psychology]. Tehran: Nasi-e Noandish Publications. [In Persian] Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. Journal of Early Adolescence, 11(1), 56-95. Card, N. A., Stucky, B. D., Sawalani, G. M., & Little, T. D. (2008). Direct and indirect aggression during childhood and adolescence: A meta-analytic review of gender differences, intercorrelations, and relations to maladjustment. Child Development, 79(5), 1185-1229. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2008.01184.x Crick, N. R., & Dodge, K. A. (1996). Social information-processing mechanisms in reactive and proactive aggression. Child Development, 67, 993-1002. Curran, T., Gray, N. S., & Snowden, R. J. (2021). Self-esteem, narcissism, and aggression: Different types of self-esteem predict different types of aggression. Journal of Interpersonal Violence, 36(23-24), NP13296-NP13313. https://doi.org/10.1177/0886260519900309 Dou, D., Shek, D. T. L., Tan, L., & Zhao, L. (2023). Family functioning and resilience in children in mainland China: Life satisfaction as a mediator. Frontiers in Psychology, 14, 1175934. Eftekhari, H., Rezaeifard, A., & Izadi, S. (2024/1403). "Barrasī-ye Rābetah-ye Sabk-e Farzand-parvarī-ye Vāledeyn va Pīshraft-e Taḥṣīlī bā Mīānjīgarī-ye Eḥterām-e Nafs-e Dānesh-āmūzān" [Investigating the Relationship between Parental Parenting Style and Academic Achievement with the Mediation of Students' Self-Esteem]. Pažūhesh dar Raveshhā-ye Āmūzesh, 2(3), 141-171. [In Persian] Fauzi, F. A., Zulkefli, N. A. M., & Baharom, A. (2023). Aggressive behavior in adolescent: The importance of biopsychosocial predictors among secondary school students. Frontiers in Public Health, 11, 992159. Feldman, R. S. (2019). Development across the Life Span (8th ed.). Pearson. Hatch, M., Dominguez, A., Bashford-Largo, J., Blair, R. J. R., Blair, K. S., Dobbertin, M., Tyler, P., & Bajaj, S. (2025). Real-time aggression in youth and its connection to region-specific structural brain alterations. Discover Mental Health, 5, 124. https://doi.org/10.1007/s44192-025-00273-8 Hensums, M., Brummelman, E., Larsen, H., van den Bos, W., & Overbeek, G. (2023). Social goals and gains of adolescent bullying and aggression: A meta-analysis. Developmental Review, 68, 101073. Hollowood, L. (2022). Micro refers to its subtle delivery not its impact. Royal College of Nursing. Jennings, W. G., & Reingle, J. M. (2012). On the number and shape of developmental/life-course violence, aggression, and delinquency trajectories: A state-of-the-art review. Journal of Criminal Justice, 40(6), 472-489. Li, N., Li, T., Liu, L., & Zhang, D. (2025). A cross-lagged analysis of the relationship between adolescents' aggressive behavior, parent-child relationships, and teacher caring behaviors. Frontiers in Psychology, 16, 1605677. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1605677 Masud, H., Ahmad, M. S., Cho, K. W., & Fakhr, Z. (2019). Parenting styles and aggression among young adolescents: A systematic review of literature. Community Mental Health Journal, 55(6), 1015-1030. https://doi.org/10.1007/s10597-019-00400-0 Minaei, A., & Nikzad, S. (2017/1396). "Sākhtār-e 'Āmelī va E'tbār-e Nuskheh-ye Fārsī-ye Porsesh-nāmeh-ye Shīvehhā-ye Farzand-parvarī-ye Bāmrīnd" [Factor Structure and Validity of the Persian Version of the Baumrind Parenting Styles Questionnaire]. Khānevādeh-pazhūhī, 13(49), 92-108. https://sid.ir/paper/122578/fa [In Persian] Mohammadi Akbarabadi, H. (2019/1398). Barrasī-ye Rābetah-ye Sabkhā-ye Farzand-parvarī bā Salāmat-e Ravān va Pīshraft-e Taḥṣīlī-ye Dānesh-āmūzān-e Dokhtar-e Moṭavasseṭeh-ye Doreh-ye Avval-e Manṭaqeh-ye Nūq [Investigating the Relationship between Parenting Styles and Mental Health and Academic Achievement of First-Grade High School Female Students in the Noqab Region] (Master's thesis). Allameh Jafari University. [In Persian] Muarifah, A., Mashar, R., Hashim, I. H. M., Rofiah, N. H., & Oktaviani, F. (2022). Aggression in adolescents: The role of mother-child attachment and self-esteem. Behavioral Sciences, 12(5), 147. Naseri Fadafan, M., Noohi, S., Aghaei, H., & Sabouri, M. S. (2023/1402). "Shenākht-e 'Avāmel-e Ta'thīr-guzār bar Sabk-e Farzand-parvarī: Yek Pažūhesh-e Keyfī" [Identifying Factors Influencing Parenting Style: A Qualitative Study]. Majalleh-ye Moṭāle'āt-e Ta'thīrātī, 12(4), 29-45. [In Persian] Ozdemir, Y., Vazsonyi, A. T., & Cok, F. (2017). Parenting processes, self-esteem, and aggression: A mediation model. European Journal of Developmental Psychology, 14(5), 509-532. https://doi.org/10.1080/17405629.2016.1236724 Radfar, S., Zarei, E., Sodani, M., & Moallem, M. (2022/1401). "Asar-bakhshī-ye Basteh-ye Āmūzeshī-ye Farzand-parvarī bar Kāhesh-e Moshkelāt-e Pərkhāshgarī va Qānūn-shekanī-ye Nowjavānān: Yek Moṭāle'eh-ye Nīmeh-tajrobī" [Effectiveness of a Parenting Training Package on Reducing Aggression and Rule-Breaking Problems in Adolescents: A Quasi-Experimental Study]. Majalleh-ye Dāneshgāh-e 'Olūm-e Pezeshkī-ye Rafsanjān, 21(1), 17-32. [In Persian] Rivenbark, J. G., Odgers, C. L., Caspi, A., Harrington, H. L., Hogan, S., Houts, R. M., ... & Moffitt, T. E. (2018). The high societal costs of childhood conduct problems: Evidence from administrative records up to age 38 in a longitudinal birth cohort. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 59(6), 703-710. Sanvictores, T., & Mendez, M. D. (2023). Types of Parenting Styles and Effects on Children. StatPearls Publishing. Silverstein, M., Hwang, W., Kim, J.-H., Yoon, J., & Vasilenko, S. A. (2022). The relationship between religiosity and marriage from emerging to established adulthood. Journal of Adult Development, 30(1), 118-130. https://doi.org/10.1007/s10804-022-09419-3 Siri, S., & Siri, N. (2015/1394). "Barrasī-ye Ta'thīr-e Ensajām-e Khānevādeh bar Fākatorhā-ye Ravān-shenākhtī-ye Farzandān" [Investigating the Effect of Family Cohesion on Children's Psychological Factors]. In Konferānse-ye Beyn al-Melalī-ye Pažūheshhā-ye Nowīn dar Modīrīyat, Eqteṣād va 'Olūm-e Ensānī. [In Persian] Sultannejad, S., Sadipour, E., & Asadzadeh, H. (2015/1394). "Rābetah-ye beyn-e Sabkhā-ye Farzand-parvarī-ye Edrāk Shodeh bā Ehmāl-kārī va Khod-natvān-sāzī" [The Relationship between Perceived Parenting Styles and Procrastination and Self-Handicapping]. Ravān-shenāsī-ye Tarbīyatī, 11(38), 1-22. [In Persian] Voulgaridou, I., & Kokkinos, C. M. (2023). Relational aggression in adolescents across different cultural contexts: A systematic review of the literature. Adolescent Research Review, 8, 457-480. https://doi.org/10.1007/s40894-023-00207-x Wang, Y., Liu, Y., Tian, S., et al. (2025). The interrelationship between childhood emotional abuse and aggressive behavior in the Chinese adolescent population: A network perspective. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 19, 68. https://doi.org/10.1186/s13034-025-00931-3 Zadeh Mohammadi, A., Ahmadabadi, Z., & Heydari, M. (2011/1390). "Tadvīn va Barrasī-ye Vīzhegīhā-ye Ravān-sanjī-ye Maqyās-e Khaṭarpazīrī-ye Nowjavānān-e Īrānī" [Development and Psychometric Properties of the Iranian Adolescent Risk-Taking Scale (IARS)]. Majalleh-ye Ravān-pazeshkī va Ravān-shenāsī-ye Bālīnī-ye Īrān, 17(3), 218-225. [In Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 409 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 21 |
||