پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 8 |
| تعداد شمارهها | 331 |
| تعداد مقالات | 2,457 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,594,360 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,563,704 |
بازخوانی روانشناسی اجتماعیِ تبعیض، در پرتو واقعگرایی قرآنی | ||
| فصلنامه علمی - پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 10 شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30471/soci.2026.12206.2195 | ||
| نویسنده | ||
| حمیدرضا ایمانی فر* | ||
| دانشگاه پیام نور | ||
| چکیده | ||
| روانشناسی اجتماعی معاصر، در برخی رویکردهای غالب، با اتخاذ نگاهی تودهای و تقلیلگرایانه، تبعیض را ساختاری یکپارچه و عمدتاً منفی قلمداد کرده و با غفلت از ابعاد هستیشناختی تفاوتها، با محدودیتهایی در تبیین و مهار نابرابری مواجه شده است. پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی و مواجههسازی نظری میانرشتهای، به تحلیل شبکه مفهومی آیات مرتبط با تفاوتهای انسانی در قرآن کریم پرداخته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که بر اساس این شبکه مفهومی، میتوان تفاوتهای انسانی و نحوه تبدیل آنها به تمایزهای اجتماعی و تبعیض را در قالب یک مدل تبیینی سهلایه صورتبندی کرد: لایه نخست، «تمایزهای تکوینی و واقعبنیان» است که تفاوتهای استعدادی، زیستی و جنسیتی را دربرمیگیرد و لازمه پویایی و قوام نظام آفرینش است؛ لایه دوم، «تمایزهای اکتسابی و استحقاقی» است که از عملکرد و انتخابهای واقعی افراد و گروهها ناشی میشود؛ و لایه سوم، «تحریفهای القایی و کاذب» است که محصول پندارهای باطل، سازوکار دگرسازی، طرحوارههای شناختی خطا و کلیشههای ساختگی اجتماعی است. در حالی که بخش مهمی از ادبیات روانشناسی اجتماعی، تمایز و تبعیض را با تأکید بر پیامدهای روانی و اجتماعی آن بررسی میکند، رویکرد قرآنی پیش از داوری درباره تمایز، میان منشأ و اعتبار واقعی آن تفکیک قائل میشود. بر این اساس، تفکیک میان «تمایزهای ساختاری واقعبنیان» و «تحریفهای تبعیضآمیز» میتواند مبنایی مفهومی برای بازنگری در جهتگیری مداخلات اجتماعی و ارزیابی انتقادی برخی پیشفرضهای رایج درباره تبعیض فراهم آورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| واقعگرایی قرآن؛ روانشناسی اجتماعیِ تبعیض؛ کلیشهسازی اجتماعی؛ پیش داروی | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 0 |
||