| تعداد نشریات | 8 |
| تعداد شمارهها | 335 |
| تعداد مقالات | 2,475 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,687,914 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,636,288 |
مدل ساختاری پیش بینی نگرش به ازدواج براساس دینداری و خودشکوفایی با نقش میانجی امید به زندگی | ||
| اسلام و روانشناسی خانواده | ||
| دوره 2، شماره 4، تیر 1405، صفحه 121-149 اصل مقاله (773.83 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30471/ipf.2026.11886.1055 | ||
| نویسندگان | ||
| احسان امینی1؛ جعفر هوشیاری* 2 | ||
| 1دانشجوی دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| 2دکترای تخصصی، مجتمع آموزش عالی علوم انسانی، جامعه المصطفی، قم، ایران (نویسنده مسئول). | ||
| چکیده | ||
| چکیده گسترده مقدمه و اهداف: ازدواج یکی از بنیادیترین نهادهای اجتماعی و خانواده، مهمترین بستر برای رشد شخصیت، هویتیابی، احساس تعلق، امنیت روانی و انسجام اجتماعی به شمار میرود؛ با این حال، تحولات فرهنگی و اجتماعی دهههای اخیر در کنار افزایش سن ازدواج و رشد آمار طلاق سبب شده است که نگرش افراد به ازدواج با تغییرات قابل توجهی همراه شود. در چنین شرایطی، بررسی متغیرهایی که میتوانند نگرش مثبت یا منفی افراد نسبت به ازدواج را شکل دهند، از دیدگاه روان شناختی و اجتماعی اهمیت فراوانی دارد. براساس محتوای مقاله، یکی از دغدغههای اصلی پژوهش حاضر آن است که تردید نسبت به ورود به یک رابطه پایدار، کاهش تمایل به ازدواج و افزایش ناپایداری روابط خانوادگی، تنها پیامد عوامل اقتصادی و اجتماعی نیست، بلکه ریشه در متغیرهای فردی و معنایی نیز دارد. در این میان دینداری به عنوان یک منبع معنابخش، خودشکوفایی به عنوان شاخصی از رشد روانی و تحقق توانمندیهای فرد و امید به زندگی به عنوان سازهای انگیزشی و آیندهنگر میتوانند در شکلگیری نگرش افراد نسبت به ازدواج نقش تعیینکنندهای ایفا کنند. مقاله حاضر با اتکا به این چارچوب نظری میکوشد الگوی ساختاری پیشبینی نگرش به ازدواج را براساس دینداری و خودشکوفایی با میانجیگری امید به زندگی تبیین کند. اهمیت این پژوهش در آن است که با بررسی همزمان این متغیرها میتواند فهم جامعتری از عوامل مؤثر بر نگرش به ازدواج را ارائه دهد و برای مداخلات مشاورهای، آموزشی و پیشگیرانه در حوزه خانواده و ازدواج مبنای علمی فراهم سازد. روش پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، توصیفی ـ همبستگی میباشد که با رویکرد مدلیابی معادلات ساختاری انجام شده است. جامعه آماری پژوهش را جوانان و میانسالان شهر تهران و نیز اعضای گروههای فعال در شبکههای مجازی تشکیل دادهاند. نمونه پژوهش شامل 273 نفر بوده که با روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدهاند. انتخاب این روش نمونهگیری متناسب با ماهیت پژوهش و دسترسی پژوهشگران به مشارکتکنندگان صورت گرفته است. برای گردآوری دادهها از چهار ابزار استاندارد استفاده شد: پرسشنامه نگرش به ازدواج بارتین و روزن برای سنجش نگرش افراد نسبت به ازدواج، پرسشنامه خودشکوفایی سلیمانی و همکاران برای ارزیابی سطح خودشکوفایی، پرسشنامه دینداری کلارک و استارک برای سنجش ابعاد دینداری، پرسشنامه امید به زندگی اسنایدر برای اندازهگیری میزان امید به زندگی. در فرایند تحلیل دادهها، نخست ویژگیهای روانسنجی و برازش مدل اندازهگیری بررسی شده و سپس روابط ساختاری بین متغیرها آزمون شده است. براساس شواهد مقاله برای ارزیابی مدل از شاخصهای تحلیل عاملی تأییدی و مدل ساختاری استفاده شده و در بخش تحلیل به آزمونهایی مانند شاپیرو ـ ویلک اشاره شده است. هدف اصلی تحلیل آن اینکه مشخص شود آیا دینداری و خودشکوفایی میتوانند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم و از راه امید به زندگی، نگرش به ازدواج را پیشبینی کنند یا خیر؛ بدینترتیب مدل پیشنهادی پژوهش براساس روابط علّی ـ ساختاری میان متغیرهای مورد مطالعه آزمون شده و نقش میانجی امید به زندگی در ارتباط بین متغیرهای پیشبین و نگرش به ازدواج سنجیده شده است. یافتهها نتایج پژوهش نشان داد مدل پیشنهادی از برازش مطلوبی برخوردار است و روابط میان متغیرها در قالب الگوی ساختاری تبیینپذیر است. یافتهها بیانگر آن بود که خودشکوفایی اثر مستقیم و مثبت بر امید به زندگی دارد؛ به این معنا که هرچه افراد از سطح بالاتری از رشد فردی، تحقق استعدادها و رضایت درونی برخوردار باشند، امید بیشتری نسبت به آینده و زندگی در آنان شکل میگیرد. دینداری نیز اثر مستقیم و مثبت بر امید به زندگی نشان داد؛ بدین معنا که برخورداری از باورها و جهتگیریهای دینی میتواند به تقویت معناجویی، آرامش روانی و نگرش مثبت به آینده بینجامد؛ همچنین نتایج نشان داد که امید به زندگی اثر مثبت و معناداری بر نگرش به ازدواج دارد. این یافته مؤید آن است که افرادی که آینده را امیدوارانهتر میبینند، نسبت به تشکیل زندگی مشترک و ورود به رابطه زناشویی نیز نگرش مثبتتری دارند. افزون بر این، تحلیل اثرهای غیرمستقیم نشان داد که خودشکوفایی از راه امید به زندگی بر نگرش به ازدواج اثرگذار است و اندازه این اثر غیرمستقیم 0.26 گزارش شده است؛همچنین دینداری با امید به زندگی نیز بر نگرش به ازدواج اثر غیرمستقیم دارد و مقدار این اثر 0.19 به دست آمده است. بر این اساس نقش میانجی امید به زندگی در رابطه بین خودشکوفایی و نگرش به ازدواج و نیز در رابطه بین دینداری و نگرش به ازدواج تأیید شده است. درمجموع یافتهها نشان میدهد که نگرش به ازدواج صرفاً تابع باورهای اجتماعی یا شرایط بیرونی نیست، بلکه به طور معناداری از متغیرهای روانشناختی و معنوی تأثیر میپذیرد؛ بنابراین مدل پژوهش توانسته است تصویری منسجم از نحوه اثرگذاری دینداری و خودشکوفایی بر نگرش به ازدواج از رهگذر امید به زندگی ارائه دهد. نتیجهگیری نتایج این پژوهش نشان میدهد دینداری و خودشکوفایی از مهمترین عوامل مؤثر بر نگرش به ازدواج هستند و این تأثیر تا حد زیادی از راه امید به زندگی اعمال میشود؛ به دیگر سخن، هرچه افراد از معنا، رشد فردی و نگرش امیدوارانهتری نسبت به آینده برخوردار باشند، احتمال بیشتری دارد که ازدواج را امری مطلوب، سازنده و ارزشمند برشمارند. پس امید به زندگی نهتنها یک متغیر روانشناختی مهم، بلکه یک سازوکار واسطهای تعیینکننده در شکلگیری نگرش مثبت به ازدواج به شمار میرود. بر پایه این یافتهها میتوان پیشنهاد کرد که در برنامههای مشاوره پیش از ازدواج، آموزشهای خانواده و مداخلات ارتقای سلامت روان به تقویت خودشکوفایی، دینداری و امید به زندگی توجه ویژهای شود. این رویکرد میتواند به بهبود نگرش جوانان نسبت به ازدواج و درنهایت به تحکیم بنیان خانواده کمک کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| نگرش به ازدواج؛ امید به زندگی؛ خودشکوفایی؛ دینداری | ||
| مراجع | ||
|
اتکینسون، ر. (۱۳۹۹)، زمینه روانشناسی هیلگارد، ترجمه محمدتقی براهنی، تهران: رشد.
امیری، ابوالفضل (۱۴۰۱)، «تأثیر و بحران جمعیتی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر دو دهه اخیر»، دانشگاه جامع امام حسین.
سهرابپور، همت (۱۳۹۲). جوانان در طوفان غرایز، .https://www.iranketab.ir/book/51251-youth-in-the-storm-of-instincts
سازمان ثبت احوال (۱۴۰۴)، آمارهای مربوط به ازدواج در ششماهه نخست سال ۱۴۰۴، تهران: سازمان ثبتاحوال کشور.
جوهری، ع. ا. (۱۴۰۱)، صحاح، نسخه الصحه از العطوش.
خدایاریفرد، محمد (1389)، «مدل سنجش دینداری و ساخت مقیاس آن در سطح ملی»، پژوهشهای روانشناختی، س۳، ش۱ و ۲، ص۵۲-۶۷.
دهخدا، علیاکبر (۱۳۹۹)، فرهنگ دهخدا (نسخه برخط)، تهران: مؤسسه فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
زاهد بابان و همکاران (۱۳۹۰)، پرسشنامه امید به زندگی https://frooyesh.ir/article-1-5853-fa.pdf.
سلیمانی و همکاران (۱۳۹۶)، پرسشنامه خودشکوفایی .
محمدی سیف، معصومه؛ عارف، محمد (۱۳۹۵)، آسیبشناسی تأخیر در سن ازدواج در میان جوانان ایرانی.
حضرتی، سجاد (۱۳۹۸)، «رابطه مسئولیتپذیری، امید به زندگی، گرایش دینی با نگرش به ازدواج در دانشجویان پسر»، مجله پیشرفتهای نوین در علوم رفتاری.
علیوردی، اکبر (۱۳۹۹)، «تبیین جامعهشناختی تمایل دانشجویان به ازدواج سفید» (مطالعه موردی)، دانشگاه تبریز.
غلامی، فاطمه (۱۴۰۱)، «رابطه گرایش دینی با نگرش به ازدواج، امید به زندگی و سبکهای انتسابی.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی (۱۳۸۹)، فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
کرمانی، زهرا (۱۳۹۰). پیشینه روانسنجی مقیاس امید اسنایدر.
گلاک، چ. ی. و استارک، ر. (۱۹۶۵)، پرسشنامه دینداری.
مطهری، مرتضی (۱۴۰۲)، اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب، تهران: انتشارات صدرا.
مزروعی، پردیس (1403)، رابطه نگرش به ازدواج و آسیبهای دوران کودکی با میانجیگری خودشکوفایی در دختران مجرد شهر اصفهان.
References Alivardi, A. (2020/1399). “Tabyīn-e Jāme’eh-shenākhtī-ye Tamāyol-e Dāneshjūyān be Ezdevāj-e Sefīd (Moṭāle’eh-ye Moredī: Dāneshgāh-e Tabrīz)” [Sociological Explanation of Students’ Tendency toward White Marriage (Case Study: University of Tabriz)]. University of Tabriz. https://jspi.khu.ac.ir/article-1-3586-fa.html [In Persian] Amiri, A. (2022/1401). “Ta’thīr va Boḥrān-e Jam’īyatī-ye Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Īrān bā Ta’kīd bar Do Dehe-ye Akhīr” [The Impact and Demographic Crisis of the Islamic Republic of Iran with Emphasis on the Last Two Decades]. Imam Hussein Comprehensive University. https://journals.ihu.ac.ir/article_207900.html [In Persian] Atkinson, R. (2020/1399). Moqaddameh-ye Hilgārd bar Ravān-shenāsī [Hilgard’s Introduction to Psychology] (Persian translation). [In Persian] Bratton, S. (1998). “Development and Validation of the Marital Attitude Scale.” Journal of Divorce and Remarriage, 28(3-4). https://doi.org/10.1300/J087v28n03_05 Dehkhoda, A. A. (2020/1399). Farhang-e Dehkhoda [Dehkhoda Dictionary] (Online version). Institute of Persian Language and Literature. https://icps.ut.ac.ir/ [In Persian] Farhangestān-e Zabān va Adab-e Fārsī (2010/1389). Farhangestān-e Zabān va Adab-e Fārsī [Persian Language and Literature Academy]. https://apll.ir/ [In Persian] Frankl, V. E. (1959). Man’s Search for Meaning. Beacon Press. Gholami, F. (2022/1401). “Rābetah-ye Gerāyesh-e Dīnī bā Negarash be Ezdevāj, Omid be Zendegī va Sabkhā-ye Entesābī” [The Relationship between Religious Orientation and Attitude towards Marriage, Hope, and Attributional Styles]. https://civilica.com/doc/1754849/ [In Persian] Glock, C. Y., & Stark, R. (1965). Religiosity Questionnaire. Harper, F. D. (2004). Evidence-Based Effective Practices with Older Adults. Routledge. Hezrati, S., et al. (2019/1398). “Rābetah-ye Mas’ūlīyat-pazīrī, Omid be Zendegī, Gerāyesh-e Dīnī bā Negarash be Ezdevāj dar Dāneshjūyān-e Pesar” [The Relationship between Responsibility, Hope, Religious Orientation, and Attitude towards Marriage in Male Students]. Majalleh-ye Pīshrafthā-ye Nowīn dar ‘Olūm-e Rafārī. https://ijndibs.com/article-1-550-fa.pdf [In Persian] Jawharī, Ismā’īl ibn Hammād. (2022/1401). Al-Ṣiḥāḥ (Aṭṭūsh ed.). https://fa.wikifeqh.ir/%D8%B5%D8%AD%D8%A7%D8%AD_%D8%AC%D9%88%D9%87%D8%B1%DB%8C [In Arabic] Kermani, Z. (2011/1390). “Pīshīneh-ye Ravān-sanjī-ye Maqyās-e Omid-e Snyder” [Psychometric Background of Snyder’s Hope Scale]. https://apsy.sbu.ac.ir/article_95512.html [In Persian] Khodayarifard, M. (2010/1389). “Model-e Sanjesh-e Dīndārī va Sākht-e Maqyās-e Ān dar Saṭḥ-e Mellī” [A Model for Measuring Religiosity and Constructing Its Scale at the National Level]. Pažūhesh-hā-ye Ravān-shenākhtī, 3(1-2), 52-67. https://japr.ut.ac.ir/article_52308.html [In Persian] Kirkpatrick, L. A. (2005). Attachment, Evolution, and the Psychology of Religion. Guilford Press. Klein, R. B. (2015). Principles and Practice of Structural Equation Modeling (4th ed.). Guilford Press. Mazroui, P. (2024/1403). “Rābetah-ye Negarash be Ezdevāj va Āsībhā-ye Dūrak-e Kūdakī bā Mīānjīgarī-ye Khodshokūfā’ī dar Dokhtarān-e Mojarad-e Shahr-e Eṣfahān” [The Relationship between Attitude towards Marriage and Childhood Traumas with the Mediating Role of Self-Actualization in Single Girls in Isfahan]. https://civilica.com/doc/2156829 [In Persian] Motahhari, M. (2023/1402). Akhlāq-e Jensī dar Eslām va Jahān-e Gharb [Sexual Ethics in Islam and the Western World]. Sadrā Publications. https://motahari.ir/ [In Persian] National Organization for Civil Registration. (2025/1404). Āmārhā-ye Marbūṭ be Ezdevāj dar Shesh-māhe-ye Nokhost-e Sāl-e 1404 [Statistics Related to Marriage in the First Six Months of 1404]. Tehran. https://fa.shafaqna.com/news/2147282/ [In Persian] Pargament, K. I. (2001). The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. Guilford Press. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). “Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being.” American Psychologist, 55(1), 68-78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68 Seif, M. M. (2016/1395). “Āsīb-shenāsī-ye Ta’khīr dar San-e Ezdevāj dar Mīyān-e Javānān-e Īrānī” [Pathology of Delayed Marriage Age among Iranian Youth]. https://ensani.ir/file/download/article/20170405152440-9430-164.pdf [In Persian] Snyder, C. R. (2002). “Hope Theory: Rainbows in the Mind.” Psychological Inquiry, 13(4), 249-275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01 Sohrabpour, H. (2013/1392). Javānān dar Ṭūfān-e Garā›ez [Youth in the Storm of Instincts]. https://www.iranketab.ir/book/51251-youth-in-the-storm-of-instincts [In Persian] Soleimani, M., et al. (2017/1396). Porsesh-nāmeh-ye Khodshokūfā’ī [Self-Actualization Questionnaire]. https://www.sid.ir/paper/214467/fa [In Persian] Stroop, M. (2015). “Religious Participation and Marital Attitudes: A Cross-Cultural Study.” Journal of Marriage and Family, 77(3), 703-719. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2010.00732.x Zahed Babalan, et al. (2011/1390). Porsesh-nāmeh-ye Omid be Zendegī [Hope Scale]. https://frooyesh.ir/article-1-5853-fa.pdf [In Persian]
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 659 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 222 |
||