| تعداد نشریات | 8 |
| تعداد شمارهها | 325 |
| تعداد مقالات | 2,426 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,176,182 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,299,594 |
تأثیر آموزش گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی بر کاهش مؤلفههای دلآزردگی زناشویی (فرسودگی جسمانی، عاطفی و روانی) در زوجین مراجعهکننده به مرکز مشاورۀ دادگاه خانواده | ||
| اسلام و روانشناسی خانواده | ||
| دوره 2، شماره 3، فروردین 1405، صفحه 31-61 اصل مقاله (619.57 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30471/ipf.2026.11704.1047 | ||
| نویسندگان | ||
| نجمه حمید* 1؛ نوشین ملایری2؛ عبدالکاظم نیسی3 | ||
| 1استاد گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران | ||
| 2کارشناسی ارشد مشاوره دانشگاه علوم و تحقیقات اهواز، اهواز، ایران | ||
| 3استاد گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| چکیده گسترده مقدمه و اهداف: دلآزردگی زناشویی به علت مجموعهای از توقعات غیرواقعگرایانه و تفکرات غیرمنطقی و فراز و نشیبهای زندگی بروز میکند. دلآزردگی یک حالت تجربهشده خستگی جسمی، عاطفی و روانی است که درنتیجه اختلاف زیاد بین انتظارات و واقعیت ناشی میشود. دلآزردگی زناشویی کاهش تدریجی دلبستگی عاطفی به همسر است که با احساس بیگانگی، بیعلاقگی و بیتفاوتی زوجین به یکدیگر و جایگزینی عواطف منفی بهجای عواطف مثبت همراه است. در یک ازدواج دلآزرده، یکی یا هر دو زوج ضمن تجربه احساس گسستگی از همسر و کاهش علایق و ارتباطات متقابل، نگرانیهای قابلتوجهی در مورد تخریب فزاینده رابطه و پیشروی به سمت جدایی و طلاق دارند. علائم دلآزردگی شامل کمبود عمومی اشتیاق، عدم رضایت، فرسودگی عاطفی، بیاحساسی و کمبود علاقه است. افراد دلزده ممکن است احساس کنند با وجود تلاش فراوان به ندرت به نتیجه دلخواهشان میرسند. آنها ممکن است نسبت به حالت عادی زودتر خشمگین شوند و احساس کنند که توانایی خوشگذرانی و حس شوخطبعی خودشان را از دست دادهاند. گفتگوی همدلانه اسلامی روشی است که به زوجین میآموزد چگونه ارتباط سالم و سازندهای با خود داشته باشند. در این روش مهارتهایی به زوجین آموزش داده میشود تا تعارضات خود را کاهش دهند و بدون مشاجره و داد زدن بتوانند مشکلات خود را حل کنند. در رویکرد گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی، زوجین با در نظر گرفتن نظارت الهی و ارزش معنوی ارتباط با یکدیگر، خشم و هیجان خود را کنترل کرده، و مبتنی بر منطق و عقلانیت با هم ارتباط برقرار میکنند. در این شیوه ارتباط افراد مهارت بخشش و گذشت را فراگرفته، و با درک و همدلی به هم پاسخ میدهند. مواجهه و تصحیح شکلهای نامطلوب رفتار از راه فراگیری رفتارهای جدید است. این شیوه وسیلهای برای خودشناسی و چگونگی آموزش ارتباط با دیگران است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تأثیر آموزش گفتگوی همدلانه اسلامی بر کاهش دلآزردگی زناشویی و ابعاد آن در زوجین مراجعهکننده به مرکز مشاورۀ دادگاه خانواده شهر خرمآباد بوده است. روش: پژوهش حاضر یک طرح آزمایشی با پیشآزمون ـ پسآزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری این پژوهش شامل 87 زوج شهر خرمآباد بود که به مرکز مشاوره دادگاه شهر خرمآباد مراجعه کرده بودند. پرسشنامه دلآزردگی زناشویی در اختیار تمام زوجین مراجعهکننده به این مرکز در مدت یادشده قرار گرفت و زوجینی انتخاب شدند که نمره دلآزردگی زناشویی آنها یک نمره بالاتر از میانگین و تعداد آنها در حدود 59 زوج بود. از میان آنها بهصورت تصادفی تعداد 30 زوج بهعنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. درنهایت افراد نمونه به روش تصادفی ساده در دو گروه آزمایش (15زوج) و کنترل (15زوج) گمارده شدند. ابزار بهکاررفته در این پژوهش، پرسشنامۀ دلآزردگی زناشویی پاینز (CBM) بود. پس از اجرای پیشآزمون، مداخلۀ آزمایشی (آموزش گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی) برای گروه آزمایش در نُه جلسه به اجرا درآمد، اما گروه کنترل، مداخلهای دریافت نکردند. پس از اتمام برنامه آموزشی، پسآزمون و یک ماه بعد هم پیگیری اجرا شد. نتایج و یافتهها: نتایج حاصل نشان داد که میان گروه آزمایش و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد (001/0>P)؛ یعنی آموزش گفتگوی همدلانه سبب کاهش معنادار دلآزردگی زناشویی و مؤلفههای آن در گروه آزمایش نسبت به پیشآزمون و گروه کنترل شده است. این نتایج بهطور معناداری در دوره پیگیری تداوم داشته است. با توجه به نتایج بهدستآمده، میتوان ادعا کرد که هر چهار فرضیه مبنی بر اثربخشی آموزش گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی در کاهش دلآزردگی زناشویی و مؤلفههای آن در میان زوجین هر مراجعهکننده به مرکز مشاوره دادگاه خانواده شهرستان خرمآباد تأیید میشوند. بحث و نتیجهگیری: یافتههای این پژوهش نشان داد آموزش گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی بر کاهش دلآزردگی زناشویی و ابعاد آن مؤثر و رضایتبخش است. با توجه به نتایج تحلیل مانکووا، فرضیه اصلی پژوهش تأیید میشود. نتیجه تحقیق حاضر با نتیجه تحقیقات پیشین در این زمینه همخوان بوده است. در تبیین این نتایج میتوان گفت که هرگاه زن و شوهر در یک رابطه نزدیک میخواهند نیازهایشان را ارضا کنند، تعارض اجتنابناپذیر است. آنها استدلال میکنند که گفتگوی روشن لازمه حل تعارض است، هرچند ممکن است گفتگوی ضعیف یکی از نتایج تعارض زناشویی باشد. فقدان مبادله اطلاعات ممکن است خودش حل اختلافات و تنشهای بین فردی را به تأخیر اندازد و احتمال دارد که ارتباط ضعیف و نارضایتی زناشویی همدیگر را تقویت کنند. از تحقیقات انجامشده میتوان به این نتیجه رسید که آموزش مهارتهای ارتباطی مؤثر میتواند به زوجین در برقراری یک رابطۀ حسنه، دوسویه و کارآمد که در جهت رشد و شکوفایی آنان باشد کمک کند و از ایجاد یا تداوم احساسات مخرب و منفی در طول جریان رابطۀ زناشویی بکاهد؛ همچنین آموزش مهارتهای ارتباطی به زوجین در حل تعارض و رفع مشکلات زناشویی، پرهیز از روابطی که به شکست میانجامد، کاهش ناامیدی، خشم، احساس بیارزش بودن افسردگی و ناکامی و نیز افزایش حس همدلی و شناخت بهتر از نیازها و تمایلات همدیگر، افزایش رغبت جهت تداوم رابطۀ زناشویی و درنهایت کاهش تنشها و سرخوردگیها کمک میکند؛ همچنین یافتههای این پژوهش نشان داد رویکرد گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی بر کاهش فرسودگی جسمانی زوجین مؤثر و رضایتبخش است. در تبیین نتایج بهدستآمده درباره این فرضیه میتوان گفت که به عقیده استیر، ارتباط چتر بزرگی است که تمام آنچه را بین آدمیان میگذرد دربرمیگیرد و بر آن اثر میگذارد. به اعتقاد او از تولد تا پنجسالگی بیش از یک میلیارد ارتباط برقرار میشود که فرد در محاصره این ارتباطات شکل میگیرد. از نظر استیر در خانوادههای ناکارآمد و مختل، اعضا اغلب بهصورت اول شخص جمع گفتگو میکنند؛ یعنی «ما» و پیامهای نامشخص و فاقد صراحت ارسال کرده، و تمایل دارند بهصورت کلمهای به دیگران پاسخ دهند. خانوادهدرمانگران اصرار میورزند که اعضای خانواده هنگام ابراز احساساتشان، مواضع «من» اتخاذ کنند. عبارت «من» شامل ابراز احساسات بهصورت شخصی و مسئولانه است و دیگران را به ابراز عقایدشان ترغیب میکند. اینگونه ارتباط موجب بهبود همتراز خواهی یا ارتباط همخوان میشود که از طریق آن ابراز صریح، اصیل و واقعی احساسات و امیال و آرزوها در بافت مناسبی صورت میگیرد. وقتی همتراز خواهی و همخوانی اتفاق میافتد، موجب افزایش ارتباط، فقدان رفتار قالبی، بهبود عزتنفس و خود ارزشمندی میشود. تقدیر و تشکر: نویسندگان مقاله از زوجین شرکتکننده در این پژوهش و مرکز مشاوره دادگاه خانواده شهر خرمآباد و همه دستاندرکارانی که در انجام این پژوهش ما را یاری کردند، صمیمانه قدردانی میکنند. تعارض منافع: هیچگونه تعارض منافعی میان نویسندگان مقاله وجود ندارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آموزش گفتگوی همدلانه؛ معنوی اسلامی؛ دلآزردگی زناشویی؛ زوجین | ||
| مراجع | ||
|
* قرآن کریم (1372)، ترجمه محمدکاظم معزی، قم: چاپخانه بزرگ قرآن کریم.
ادیبراد، نسترن و ادیبراد، مجتبی (1384)، «بررسی رابطه باورهای ارتباطی با دلآزردگی زناشویی و مقایسه آن در زنان متقاضی طلاق و زنان خواهان ادامه زندگی مشترک»، فصلنامه خانوادهپژوهی، س1، ش2، 63-75. https://sid.ir/paper/381634/fa
ایزدی، معصومه (1390)، بررسی اثربخشی آموزش رویکرد راهحلمحور به شیوه گروهی بر کاهش دلآزردگی زناشویی کارمندان مرد شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی شهر اهواز، پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات واحد خوزستان.
برنشتاین، فیلیپ (1390)، شناخت درمانی اختلافهای زناشویی، ترجمه حمیدرضا سهرابی. تهران: انتشارات جیحون.
پاینز، آیالاماچ (2000)، چه کنیم تا عشق رؤیایی به دلآزردگی نینجامد؟، ترجمه فاطمه شاداب (1388)، تهران: انتشارات قدس.
ستیر، ویرجینیا (1990)، آدمسازی در روانشناسی خانواده. ترجمه فرشاد بهاری و بهروز بیرشک (1382)، چ6، تهران: انتشارات رشد.
عبداللهی، زانیار (1391)، مقایسه اثربخشی آموزش مهارتهای ارتباطی و مشاوره راهحلمحور بر کاهش دلآزردگی زناشویی در بین زوجین مراجعهکننده به مرکز مشاوره بهزیستی شهر کرمانشاه، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته مشاوره خانواده، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران.
عطاری، یوسفعلی، حسینپور، محمد و راهنورد، سیما (1388)، «اثربخشی آموزش مهارتهای ارتباطی به شیوه برنامه ارتباطی زوجین بر کاهش دلآزردگی زناشویی زوجین مراجعهکننده به دادگاه خانواده شهر اهواز»، اندیشه و رفتار، س4، ش 14، 25-35. https://www.magiran.com/p759352
غلامزاده، مریم، عطاری، یوسفعلی و شفیعآبادی، عبدالله (1388)، «اثربخشی آموزش مهارتهای ارتباطی بر همراهی عاطفی و ارتباط زوجین»، مجله اندیشه و رفتار، س3، ش 11، 35-44. https://sid.ir/paper/163900/fa9.
گلدنبرگ، ایرنه و گلدنبرگ، هربرت (2000)، خانوادهدرمانی، ترجمه حمیدرضا حسینشاهی برواتی؛ سیامک نقشبندی و الهام ارجمند (1389)، تهران: نشر روان.
میلر، شراد، میلر، فیلیس، نانالی، آلام و واکمن، دانیل (2006)، آموزش مهارتهای ارتباط زناشویی، ترجمه فرشاد بهاری (1388)، تهران: انتشارات رشد.
نیکولز، پی. م. و شوارتز، سی. ر. (2006)، خانوادهدرمانی: مفاهیم و روشها، ترجمه محسن دهقانی، آناهیتا گنجوی، فرزانه نجاریان و سمانه رسولی (1389)، تهران: نشر دانژه.
یزدانپناه، ژیوار (1389)، اثربخشی گفتگوی همدلانه معنوی اسلامی بر کاهش تعارضات زناشویی در بین زوجین مراجعهکننده به شورای حل اختلاف شهر بوکان، پایاننامه کارشناسی ارشد رشته مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران.
References Adl, H. A. S., Pirani, Z., & Abbasi, M. (2024). Comparison of the effectiveness of enhanced cognitive-behavioral couple therapy on emotional self-regulation and couple burnout of self-assigned and court-referred incompatible couples. Journal of Marital and Family Therapy. https://doi: 10.1111/jmft.12722. [In Persian] Arianfar, N., Etemadi, O., & Hosseinian, S. (2022). Identifying Marital Interpersonal Pathologies in Men with Avoidant Attachment: A Qualitative Research. The Family Journal, https://doi:10664807221104124. [In Persian] Abreu-Afonso, J., Ramos, M. M., Queiroz-Garcia, I., & Leal, I. (2022). How Couple’s Relationship Lasts Over Time? A Model for Marital Satisfaction. Psychological Reports, 125(3), 1601-1627. https://doi.org/10.1177/00332941211000651 Bailey, R., Dana, D., Bailey, E., & Davis, F. (2020). The application of the polyvagal theory to high conflict co-parenting cases. Family Court Review, 58(2), 525-543. https://doi.org/10.1111/fcre.12485 Beck, J. (1995). Cognitive Therapy: Basics and Beyond. New York: Guilford Press. Birnbaum, R., & Bala, N. (2021). High conflict parenting cases and the role of state-funded agencies in Ontario. Canadian Family Law Quarterly, 40(2), 139-168. Boss, D. C. (2011). Improving relationship: Mechanisms of change in couple therapy, Journal of consoling and clinical Psychology, 73,624-633. DOI: 10.1037/0022-006X.73.4.624 Boostani, A. (2023). The effectiveness of transactional analysis (TA) on women’s quality of life and marital burnout of divorced women in Shahr Kashan. Psychology of Woman Journal, 4(1), 134-140. [In Persian]. https://www.magiran.com/p2621545. [In Persian] Davidson, P., & Anjela, S. (2013). Clocks, calendars and couples time and rhythms of relationship. In P. Papp (Ed.), couples on the fault line.234-265). New York: Wadsworth Dinmohaamadpour, M., Tavanaei, S., Kabiri, E., Hajiyousefi, E., Beki Ardekani, E., & Mohebian, M. (2024). The Effectiveness of Systemic Family Therapy on Marital Conflicts and Marital Burnout of Couples. Iranian Evolutionary Educational Psychology Journal, 6(2), 157-169. http://ieepj.hormozgan.ac.ir/article-1-861-en.html. [In Persian] Darwiche, J., Carneiro, C., Vaudan, C., Imesch, C., Eira Nunes, C., Favez, N., & de Roten, Y. (2022). Parents in couple therapy: An intervention targeting marital and co-parenting relationships. Family Process, 61(2), 490-506. https://doi.org/10.1111/famp.12773 Du Plooy, K., & De Beer, R. (2018). Effective interactions: Communication and high levels of marital satisfaction. Journal of Psychology in Africa, 28(2), 161-167. https://doi.org/10.1080/14330237.2018.1435041 Ellison, C. G., Burdette, A. M, Hill, T. D. (2009). Blessed assurance: religion, anxiety, and tranquility among US adults. Social Science Research.;38(3):656-67. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2009.02.002 Flynn, P. J., Bliese, P. D., Korsgaard, M. A., & Cannon, C. (2021). Tracking the process of resilience: How emotional stability and experience influence exhaustion and commitment trajectories. Group & Organization Management, 46(4), 692-736. https://doi.org/10.1177/10596011211027676 Fernandes, C. S., Magalhães, B., Silva, S., & Edra, B. (2022). Marital satisfaction of Portuguese families in times of social lockdown. The Family Journal, 30(2), 148-156. https://doi.org/10.1177/10664807211009809 Gabriel, B., Beach, S.R.H., & Bodenmann, G. (2010). Depression, Marital Satisfaction and Communication in Couples: Investigating Gender Differences. Behavior Therapy 41, 306–316. https://doi.org/10.1016/j.beth.2009.09.001 Ghaida, M.J., Nusaiba, H., Alajmi, M. F., Kamel, M. I., & Medhat, K. (2011). Burnout among family and general practitioners. Alexandria Journal of Medicine, 47, 359–364. https://doi.org/10.1016/j.ajme.2011.10.005 Gorman, V., & Kinskern, F. (2000). Correlates of depression and marital dissatisfaction: Perception of Marital Communication Style. Journal of Social and personal Relationship, 20, 757-769. https://doi.org/10.1177/0265407503206003 Ganga, N. S, Kutty, V. R. (2013). Influence of religion, religiosity and spirituality on positive mental health of young people. Mental Health Religion & Culture;16(4):435-43.https://doi.org/10.1080/13674676.2012.697879 Hannson, K., & Lundbland, A. (2006). Couple therapy effectiveness, of treatment and long-term follow up. Journal of family therapy, 28, 136-152. https://doi.org/10.1111/j.1467-6427.2006.00343.x Haris, F., & Kumar, A. (2018). Marital satisfaction and communication skills among married couple. Indian Journal of Social Research, 59(1), 35-44. Javadi, B. S., Afrooz, G., Hosseinian, S., & Gholamali Lavasani, M. (2021). The effectiveness of religious-based communication skills and emotional interactions on marital satisfaction. Iranian Journal of Family Psychology, 2(2), 3-14. [In Persian] Koschorke, M., Oexle, N., Ouali, U., Cherian, A. V., Deepika, V., Mendon, G. B., & Kohrt, B. A. (2021). Perspectives of healthcare providers, service users, and family members about mental illness stigma in primary care settings: A multi-site qualitative study of seven countries in Africa, Asia, and Europe. PloS one, 16(10), e0258729. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0258729 Jia, Q. (2021). The Direct and Indirect Effects of Family Stress and Coping Resources on Marital Satisfaction and Couple Burnout for Dual-Earner Couples (Doctoral dissertation, University of Kansas). Moeini, B., Karimi-Shahanjarini, A., Soltanian, A. R, Valipour Matlabi, Z. (2016). The Effect of Communication Skills Training on Females Referred to Health Centers in Bahar; Applying the Social Support Theory for Increasing Marital Satisfaction Among Couples. J Educ Community Health. 2016; 3 (3) :9-16. doi: 10.21859/jech-03032. [In Persian] Oprisan, E., & Cristea, D. (2012). A few variables of influence in the concept of marital satisfaction. Procedia - Social and Behavioral Sciences.33: 468-472. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.01.165 Paukert, A. L., Phillips, L., Cully, J. A., Loboprabhu, S. M., Lomax, J. W., Stanley, M. A. (2009). Integration of religion into cognitive-behavioral therapy for geriatric anxiety and depression. Journal of PsychiatricPractice.;15(2):103-12. DOI: 10.1097/01.pra.0000348363.88676.4d Perry, B. (2023). The Relationship Between Burnout and Marital Satisfaction for Mental Health Professionals in the Workplace (Doctoral dissertation, Alliant International University).
Richards, P. S., & Bergin, A. E. (Eds.). (2004). Casebook for a spiritual strategy in counseling and psychotherapy (pp. xv-329). Washington, DC: American Psychological Association. Rush, D., Nazi, A., Hartel, R., & Sween, H. (2012). Violent couples coping and communication skills. Journal of family violence, 19, 131-142. Rezaei, E., Taher, M., Shabani, Z., & Hosseinkhanzadeh, A. A. (2023). Development and Validation of a Premarital Education Program based on Mental Health Literacy. International Journal of Health Studies, 9(2), 16-21. doi:10.22100/jigs. v9i2.1019. [In Persian] Schuster.M.A. (2012). Marital conflict and fifth-graders’ risk for injury. Accident Analysis & Prevention, 47, 30-35. https://doi.org/10.1016/j.aap.2012.01.005 Shah, M. G., Emami, H. D., & Taghipour, F. (2024). Presenting the compatibility model of couples based on the component of communication literacy (with emphasis on contextual features). International Journal of New Findings in Health and Educational Sciences (IJHES), 2(2), 25-40. https://doi.org/10.63053/ijhes.69. [In Persian] Sprecher, S., & Metts, S. (2000). Romantic beliefs: Their influence on relationships and patterns of change over time. Journal of Social and Personal Relationships, 16, 834-851. https://doi.org/10.1177/0265407599166009 Tarkeshdooz, Z., Jenaabadi, H., & Tamini, B. K. The Effectiveness of Self-Regulated Couple Therapy on Intimacy and Marital Adjustment of Couples with Marital Problems. International Journal of Applied Behavioral Sciences, 2021,9(1), 38- 45. 10.30483/rijm.2021.254205.1054. [In Persian]
Yakhnich, L., & Michael, R. (2022). “I Don’t Want My Children to Work So Hard”: Perceptions of Parent-Child Relationships and Future Parenting Among Immigrant Young Adults. Journal of Cross-Cultural Psychology, 53(5), 451-470. https://doi.org/10.1177/00220221221093813 Zuntz, A. C., Palattiyil, G., Amawi, A., Al Akash, R., Nashwan, A., Al Majali, A., & Nair, H. (2021). Early marriage and displacement—a conversation: how Syrian daughters, mothers and mothers-in-law in Jordan understand marital decision-making. Journal of the British Academy, 9, 179-212. 10.5871/jba/009.179 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 14 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 3 |
||