| تعداد نشریات | 8 |
| تعداد شمارهها | 329 |
| تعداد مقالات | 2,436 |
| تعداد مشاهده مقاله | 6,229,953 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,330,238 |
تحلیل فرایند ارتقای منتظران از سطحِ مهدیباوری به مرتبۀ مهدییاوری براساس الگوی رضوی | ||
| فصلنامه علمی تربیت اسلامی | ||
| دوره 21، شماره 55، فروردین 1405، صفحه 131-105 اصل مقاله (523.72 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.30471/edu.2025.10942.3027 | ||
| نویسندگان | ||
| رضا ملازاده یامچی* 1؛ میثم شعیب2 | ||
| 1پژوهشگر پسا دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد(پژوهشگر بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی) ، شماره تماس: 09142353876، reza.mollazadehyamchi@alumni.um.ac.ir | ||
| 2گروه فقه، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| چکیده گسترده مقدمه و اهداف: این پژوهش با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی به دنبال تحقق اهداف خود بوده است. هستهی اصلی تحقیق، تحلیل محتوای کیفی آموزههای منسوب به امام رضاj در حوزههای تربیت، مهدویت و فرهنگ انتظار است. دادهها به صورت نظاممند از منابع اولیه حدیثی و متون معتبر تاریخی که به ثبت گفتار و سیرهی امام رضاj پرداختهاند، نظیر «عیون اخبار الرضا»، «مسند الامام الرضا» و دیگر منابع مرتبط شیعی، گردآوری شده است. فرایند تحلیل در چند مرحله انجام شد. نخست، تمام روایات و گزارشهای مرتبط شناسایی و جمعآوری گردید. دوم، این متون به دقت مطالعه شدند تا مفاهیم، اصول و راهکارهای عملی مرتبط با تربیت منتظران استخراج شوند. سپس دادههای استخراجشده تحت فرایند کدگذاری موضوعی قرار گرفتند و مضامین و دستههای تکرارشونده شناسایی و طبقهبندی شدند. این طبقهبندی به شناسایی مؤلفههای بنیادین چارچوب تربیتی منجر شد که شامل مبانی نظری، ابعاد شناختی-عاطفی (مهدیباوری) و شاخصههای عملی-رفتاری (مهدییاوری) است. در نهایت، این مؤلفهها در یک الگوی منسجم و نظاممند با عنوان «چارچوب رضوی برای تربیت تحولی منتظران» ترکیب شدند. این رویکرد کیفی، امکان درکی عمیق و دقیق از موضوع را فراهم آورد و به یک چارچوب ساختاریافته منتهی شد که هم از نظر نظری معتبر و هم برای نهادهای تربیتی، خانوادهها و سیاستگذاران فرهنگی، کاربردی است. یافتهها: تحلیل آموزههای رضوی به یک چارچوب جامع و سهبعدی برای تربیت تحولی منتظران منجر شد. این چارچوب بهطور نظاممند، فرایند ارتقا از باور به یاری فعال را ترسیم میکند. بُعد اول شامل مبانی نظری است که عبارتند از: الف) تمایز مفهومی میان تربیت، تعلیم و اخلاق؛ ب) ماهیت تربیت دینی تحولآفرین با هدف ایجاد دگرگونیهای عمیق در جهانبینی و شخصیت؛ و ج) تعریف «انتظار پویا» بهعنوان یک حالت فعال و آمادهباش، نه یک وضعیت منفعل. بُعد دوم، مؤلفههای اصلی مهدیباوری را به عنوان بنیان شناختی و عاطفی تشریح میکند. این مؤلفهها عبارتند از: معرفت امام، به معنای کسب درکی عمیق و صحیح از جایگاه، ویژگیها و رسالت جهانی امام مهدیf؛ ایمان به آینده روشن، یعنی پرورش باوری تزلزلناپذیر به حتمیت فرج و استقرار جهانی عادلانه؛ و افق دید جهانی که به توسعۀ نگاهی فرامرزی و درک رسالت جهانی امامj برای تمام بشریت اشاره دارد. بُعد سوم، شاخصههای عملی مهدییاوری را بهعنوان تبلور رفتاری یک منتظر حقیقی مشخص میسازد. این شاخصهها که هدف نهایی فرایند تربیتی هستند، شامل موارد زیر میباشند: آمادگی و خودسازی از طریق تلاش فعالانه برای کسب مهارت و دانش؛ خدامحوری با تطبیق زندگی با اراده الهی؛ عدالتخواهی و حساسیت نسبت به بیعدالتی؛ تخلق به فضائل امامj مانند تقوا و حکمت؛ زیستن با یاد امام از طریق حفظ ارتباط معنوی؛ و تعقل و بصیرت برای عبور از فتنههای دوران غیبت. علاوه بر این، پژوهش سازوکارهای عملی برای پیادهسازی این چارچوب را در دو سطح خانواده (مانند انتخاب همسر، تربیت معنوی) و جامعه (مانند ترویج معرفت، الگوسازی رسانهای مؤثر) شناسایی کرد. بحث و نتیجهگیری: این پژوهش با موفقیت یک الگوی تربیتی نظاممند را از آموزههای رضوی برای پاسخ به چالش ارتقای منتظران از مهدیباوری به مهدییاوری تدوین کرد. یافته اصلی آن است که این گذار، خودبهخودی نیست، بلکه نیازمند یک فرایند تربیتی هدفمند و چندوجهی است که بر یک چارچوب منسجم استوار باشد. نوآوری این تحقیق در حرکت از مجموعهای پراکنده از روایات به سوی یک مدل ساختاریافته و کاربردی است که ابعاد شناختی، عاطفی و رفتاری را یکپارچه میسازد. این چارچوب نشان میدهد که بُعد عاطفی (محبت و ارادت) بهعنوان یک کاتالیزور حیاتی عمل کرده و باور شناختی را به کنش عملی و یاریرسان تبدیل میکند. دلالتهای نظری این الگو قابل توجه است، زیرا یک لنز تحلیلی برای درک عمیقتر میراث تربیتی اهل بیتb در حوزه مهدویت فراهم میکند. از نظر عملی، این چارچوب میتواند بهعنوان یک ابزار تشخیصی و راهنمای عمل برای نهادهای تربیتی، سیاستگذاران و خانوادهها به کار رود و به آنها امکان میدهد تا ارزیابی کنند که آیا برنامههایشان صرفاً در سطح باور باقی مانده یا توانستهاند زمینۀ یاری فعال را نیز فراهم آورند. این پژوهش افقهای جدیدی را برای تحقیقات آتی میگشاید. در حالی که این مطالعه کیفی و مبتنی بر تحلیل متن بود، پژوهشهای میدانی آینده میتواند میزان تحقق ابعاد این الگو را در جامعه کنونی ارزیابی کند. علاوه بر این، طراحی و آزمون بستههای آموزشی مبتنی بر این چارچوب میتواند به درک اثربخشی آن کمک کند. در نهایت، مطالعات تطبیقی میان سیرهی امام رضاj و سایر ائمهb در این زمینه، به غنای بیشتر این حوزه خواهد افزود. در نتیجه، چارچوب رضوی، یک نقشۀ راه استوار و اصیل برای پرورش نسلی از یاران شایسته و متعهد برای عصر ظهور ارائه میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مهدیباوری؛ مهدییاوری؛ آموزههای رضوی؛ تربیت تحولی؛ منتظران | ||
| مراجع | ||
|
منابع
* قرآن کریم، ترجمه فولادوند.
ابنبابویه قمی، محمد بن علی (1378ش). معانی الاخبار. ج2. قم: جامعه مدرسین.
ابنبابویه قمی، محمد بن علی (1395ش). کمال الدین و تمام النعمه. ج2. تهران: اسلامیه.
ابنبابویه قمی، محمد بن علی (1426ق). عیون اخبارالرضا. ج1. بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
ابنفارس، أبو الحسین أحمد بن فارس (2001م). معجم مقاییس اللغة. ج4. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
اربلی، علی بن عیسی (1421ق). کشف الغمة. ج2. قم: الشریف الرضی.
امام رضا، علی بن موسی (1406ق). فقه الرضا. مشهد: المؤتمر العالمی للامام الرضا.
جوهری، اسماعیل بن حماد (1407ق). تاج اللغة. بیروت: دار العلم للملایین.
خواجه طوسی، نصیر الدین (بیتا). اخلاق ناصری. تهران: خوارزمی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1332ش). المفردات. تهران: مرتضوی.
زبیدی، مرتضی (1414ق). تاج العروس. بیروت: دارالفکر.
طوسی، محمد بن حسن (1386ش). الغیبة. قم: مسجد جمکران.
عطاردی، عزیز الله (1406ق). مسند الامام رضاj. ج1 و ج2. مشهد: آستان قدس.
غزالی، ابوحامد (1372ش). احیاء العلوم. ج3. تهران: علمی و فرهنگی.
فضل الله، محمد جواد (1380ش). تحلیلی از زندگی امام رضاj. ترجمه سید محمد صادق عارف. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
قطب راوندی، سعید بن هبة الله (1409ق). الخرائج و الجرائح. ج1. قم: مدرسه امام مهدی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1362ش). اصول کافی. ج4. تهران: نور.
کمرهای، محمد باقر (1351ش). آسمان و جهان. ج10. تهران: اسلامیه.
مجلسی، محمد باقر (1421ق). بحار الأنوار. ج52. بیروت: دارالمعارف للمطبوعات.
مطهری، مرتضی (1373ش). تعلیم و تربیت در اسلام. تهران: صدرا.
مفید، محمد بن محمد (1413ق). الإرشاد. ج2. قم: کنگره شیخ مفید.
References
The Holy Qur’an.
Al-Ghazali, A. H. (1993). Ihya’ ‘Ulum al-Din [The Revival of the Religious Sciences] (Vol. 3). Tehran: Elmi va Farhangi. [In Persian]
Al-Irbili, A. I. (2000). Kashf al-Ghummah [The Unveiling of Grief] (Vol. 2). Qom: Al-Sharif al-Radi. [In Arabic]
Al-Jawhari, I. H. (1987). Taj al-Lughah [The Crown of Language]. Beirut: Dar al-Ilm lil-Malayin. [In Arabic]
Al-Kulayni, M. Y. (1983). Usul al-Kafi [The Sufficient Principles] (Vol. 4). Tehran: Nur. [In Persian]
Al-Majlisi, M. B. (2000). Bihar al-Anwar [Seas of Lights] (Vol. 52). Beirut: Dar al-Ma’arif lil-Matbu’at. [In Arabic]
Al-Mufid, M. M. (1993). Al-Irshad [The Guidance] (Vol. 2). Qom: Shaykh al-Mufid Congress. [In Arabic]
Al-Tusi, M. H. (2007). Al-Ghaybah [The Occultation]. Qom: Jamkaran Mosque. [In Persian]
Al-Zabidi, M. (1994). Taj al-Arus [The Crown of the Bride]. Beirut: Dar al-Fikr. [In Arabic]
‘Utaridi, A. (1986). Musnad al-Imam al-Reza (AS) [The Collection of Narrations of Imam al-Ridha (AS)] (Vols. 1-2). Mashhad: Astan Quds. [In Arabic]
Fadlallah, M. J. (2001). Tahlili az Zendegi-e Imam Reza (AS) [An Analysis of the Life of Imam Reza (AS)] (S. M. S. Aref, Trans.). Mashhad: Islamic Research Foundation of Astan Quds Razavi. [In Persian]
Ibn Babawayh al-Qummi, M. A. (1999). Ma’ani al-Akhbar [The Meanings of the Narrations] (Vol. 2). Qom: Jame’e Modarresin. [In Persian]
Ibn Babawayh al-Qummi, M. A. (2005). Uyun Akhbar al-Reza [Sources of the Traditions of al-Ridha] (Vol. 1). Beirut: Al-A’lami Institute for Publications. [In Arabic]
Ibn Babawayh al-Qummi, M. A. (2016). Kamal al-Din wa Tamam al-Ni’mah [The Perfection of Religion and the Completion of the Blessing] (Vol. 2). Tehran: Islamiyah. [In Persian]
Ibn Faris, A. A. (2001). Mu’jam Maqayis al-Lughah [Dictionary of the Standards of Language] (Vol. 4). Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [In Arabic]
Imam Reza, A. M. (1986). Fiqh al-Reza [The Jurisprudence of al-Ridha]. Mashhad: The World Congress of Imam Reza. [In Arabic]
Kamare’i, M. B. (1972). Aseman va Jahan [Heaven and the World] (Vol. 10). Tehran: Islamiyah. [In Persian]
Khawaja Nasir al-Din al-Tusi. (n.d.). Akhlaq-i Nasiri [The Nasirean Ethics]. Tehran: Kharazmi. [In Persian]
Motahhari, M. (1994). Ta’lim va Tarbiyat dar Islam [Education in Islam]. Tehran: Sadra. [In Persian]
Qutb al-Rawandi, S. H. (1989). Al-Khara’ij wa al-Jara’ih [The Miracles and the Wounds] (Vol. 1). Qom: Madrasah Imam Mahdi. [In Arabic]
Raghib al-Isfahani, H. M. (1953). Al-Mufradat [The Vocabulary]. Tehran: Mortazavi. [In Persian]
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 338 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 18 |
||