مولائی, اصغر. (1402). مبانی و ویژگیهای معماری و شهرسازی اسلامی از منظر عرفان اسلامی. جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی, 10(19), 293-325. doi: 10.30471/rsm.2024.9990.1336
اصغر مولائی. "مبانی و ویژگیهای معماری و شهرسازی اسلامی از منظر عرفان اسلامی". جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی, 10, 19, 1402, 293-325. doi: 10.30471/rsm.2024.9990.1336
مولائی, اصغر. (1402). 'مبانی و ویژگیهای معماری و شهرسازی اسلامی از منظر عرفان اسلامی', جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی, 10(19), pp. 293-325. doi: 10.30471/rsm.2024.9990.1336
مولائی, اصغر. مبانی و ویژگیهای معماری و شهرسازی اسلامی از منظر عرفان اسلامی. جستارهای اقتصادی با رویکرد اسلامی, 1402; 10(19): 293-325. doi: 10.30471/rsm.2024.9990.1336
مبانی و ویژگیهای معماری و شهرسازی اسلامی از منظر عرفان اسلامی
دانشیار، شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
چکیده
عرفان اسلامی که مبتنی بر عشق حقیقی و جمال است، میتواند در هنر اسلامی ازجمله معماری و شهرسازی اسلامی تجلی یابد. این عشق و تجلی عارفانه که ریشه در جمال و زیبایی خداوندی دارد، در آیات و روایات شیعه و ادبیات و اشعار عرفای مسلمان تأکید شده است. عرفان اسلامی و تجلی عارفانه عشق الهی در معماری و شهرسازی اسلامی دارای ویژگیهایی همچون معنویت، نمودی از بهشت، وحدت و کثرت، آرامشبخشی، هماهنگی و تنوع است. امری که شهرسازی و شهرهای معاصر با الگوگیری از شهرسازی غربی، قرابت چندانی با عرفان اسلامی و عشق و زیبایی ندارند. ازاینرو، هدف این مقاله تبیین مبانی و ویژگیهای معماری و شهرسازی اسلامی از منظر عرفان اسلامی است که با روش تحقیق توصیفی و تحلیل محتوای متون و استدلال منطقی با رویکرد میانرشتهای و کیفی انجام میشود. از منظر عرفان اسلامی، بر مبنای آیه شریفه «خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد» معماری و شهرسازی اسلامی میتواند نمودی از بهشت را در شهرهای اسلامی متجلی کند. تجلی عارفانه با ویژگیهای معنویت، وحدت و کثرت، سلسلهمراتب، هندسه اسلامی و تکریم طبیعت، در مکانهایی همچون مساجد، آرامگاهها، باغهای ایرانی و خانه ایرانی نمود مییابد.
عرفان اسلامی که مبتنی بر عشق حقیقی و جمال است، میتواند در هنر اسلامی ازجمله معماری و شهرسازی اسلامی تجلی یابد. این عشق و تجلی عارفانه که ریشه در جمال و زیبایی خداوندی دارد، در آیات و روایات شیعه و ادبیات و اشعار عرفای مسلمان تأکید شده است. عرفان اسلامی و تجلی عارفانه عشق الهی در معماری و شهرسازی اسلامی دارای ویژگیهایی همچون معنویت، نمودی از بهشت، وحدت و کثرت، آرامشبخشی، هماهنگی و تنوع است. امری که شهرسازی و شهرهای معاصر با الگوگیری از شهرسازی غربی، قرابت چندانی با عرفان اسلامی و عشق و زیبایی ندارند. ازاینرو، هدف این مقاله تبیین مبانی و ویژگیهای معماری و شهرسازی اسلامی از منظر عرفان اسلامی است که با روش تحقیق توصیفی و تحلیل محتوای متون و استدلال منطقی با رویکرد میانرشتهای و کیفی انجام میشود. از منظر عرفان اسلامی، بر مبنای آیه شریفه «خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد» معماری و شهرسازی اسلامی میتواند نمودی از بهشت را در شهرهای اسلامی متجلی کند. تجلی عارفانه با ویژگیهای معنویت، وحدت و کثرت، سلسلهمراتب، هندسه اسلامی و تکریم طبیعت، در مکانهایی همچون مساجد، آرامگاهها، باغهای ایرانی و خانه ایرانی نمود مییابد.
ابنعربی، محیالدین (1393). شرح فصوص الحکم خوارزمی. تهران: نشر مولی.
اردلان، نادر و لاله بختیار (1390). حس وحدت. ترجمه ونداد جلیلی با همکاری احسان طایفه. چاپ اول. تهران: نشر موسسه علمی پژوهشی علم معمار.
الکساندر، کریستوفر و چرمایف، سرگی (1371). کتاب عرصههای زندگی جمعی و خصوصی. ترجمه منوچهر مزینی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
بیکن، ادموند (1376). طراحی شهرها. ترجمه فرزانه طاهری. وزارت مسکن و شهرسازی، چاپ اول. تهران: انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و شهرسازی و معماری.
پازوکی، معصومه، خدا بخش اسدالهی. علیرضا نیکویی و هاشمپورسبحانی. توفیق (1402). مقایسه تطبیقی اسطوره و عرفان در هفت شهر عشق عطار با غزلیات بیدل دهلوی. نشریه مطالعات ادبیات تطبیقی. 15(58). 309−
پهلوان، مریم، تورج عقدایی، حسین آریان و حیدر حسنلو (1401). بررسی عقل و عشق در اشعار شاه نعمتاالله ولی. نشریه عرفان اسلامی. 19(74). 344−
تیبالدز، فرانسیس (1385). شهرهای انسانمحور بهبود محیط عمومی در شهرهای بزرگ و کوچک، ترجمه حسنعلی لقایی و فیروزه جدلی. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
حکمت، نصرالله (1387). حکمت و هنر در عرفان ابنعربی. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
حبیبی، سید محسن. اهری، زهرا (1380). مکتب اصفهان در شهرسازی. تهران: انتشارات دانشگاه هنر. چاپ اول.
حسنوندی، سارا، منیر السادات پورطولمی و منیره سیدمظهری (1401). جایگاه معرفتشناختی عالم مثال در هریک از مراتب خلقت از دیدگاه مکتب ابن عربی. فصلنامه عرفان اسلامی، 19(74)، 219−
رهنورد، زهرا (1382). تجلی عشق بر نگارگری ایرانی اسلامی. فصلنامه علمی پژوهشی هنرهای زیبا. 16، 69−
شبستری، شیخ محمود (1400). گلشن راز. چاپ اول. تهران: انتشارات طلایه.
شجاری، مرتضی (1388). آفرینش بر اساس عشق و قاعده الواحد از دیدگاه ابنعربی. پژوهشهای فلسفی کلامی، دانشگاه قم. 10(4)، 83-108.
عناقه، عبدالرحیم، محمودیان، حمید، و صابریزاده، رقیه (1393). ارتباط عرفان و هنر اسلامی و تجلی آن در معماری آرامگاه. نشریه عرفان اسلامی. 10 (40)، 143−
فرغانی، سعیدالدین سعید (1399). مشارق الدراری. با مقدمه سید جلالالدین آشتیانی. چاپ پنجم. قم: نشر بوستان کتاب.
قمشهای، محمدرضا (1394). مجموعه آثار حکیم صهبا. چاپ اول. تهران: نشر آیت اشراق.
طبیبیان، منوچهر و نصیبه چربگو (1390). بازتاب اصل سلسله مراتب در شهرهای اسلامی ایرانی، نشریه معماری و شهرسازی آرمانشهر. 4(7)، 76-63.
کعیان حسینی، مهناز، مریم بختیار و علی یارحسینی (1402). بررسی عشق و حب الهی در خلقت هستی براساس آیات قرآنی از منظر امام خمینیe نشریه عرفان اسلامی، 19(76)، 229−
گوتن، آندره (1358). شهرسازی در خدمت انسان، ترجمه و تلخیص هوشنگ ناقی. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
لینچ، کوین (1384). تئوری شکل شهر خوب. ترجمه سیدحسین بحرینی، تهران: دانشگاه تهران.
مطهری، مرتضی (1390). مجموعه آثار شهید مرتضی مطهری، چاپ هفتم، تهران: صدرا.
مهدینژاد، جمالالدین، مرضیه آزادارمکی، امیر حسین شیردل، سمانه سلامتی (1402). تأثیرات نور و رنگ درجهت القاء حس معنویت در معماری مساجد. مجله نخبگان علوم و مهندسی، 8(3)، 153−
ملاصدرا (1361). تفسیر قرآن کریم. به کوشش محمد خواجوی، جلد 6. قم: نشر بیدار.
ملاصدرا (1990). الحکمة المتعالیة. چاپ سوم. بیروت: دار احیاء التراث.
ملاصدرا (1381). شرح بر زاد المسافر. چاپ سوم. قم: انتشارات بوستان کتاب.
میرداماد، میرمحمدباقر (1396). القبسات، به اهتمام مهدی محقق. چاپ سوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
نقرهکار، عبدالحمید (1387). درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. چاپ اول، تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، معاونت معماری و شهرسازی، دفتر معماری و طراحیشهری.
Appleyard, D. & Jacobs, A. (1987). Toward an Urban Design Manifesto. Journal of the American Planning Association, in Richard LeGates, The City Reader, 164−
Carmona, M. Heath, T. Oc, T., Tiesdell, S. (2003). Public space urban space. Architectural Press.
